Kara Kutu

  Kara kutu diğer adıyla uçuş kayıt cihazı, hava olayları ve kazaların soruşturulmasına yardımcı olabilmek için tüm hava araçlarında bulunması gereken bir cihazdır. Uçuşla ilgili bütün bilgileri belirli bir algoritma ile kaydeder ve gerekli durumlarda bu bilgiler yetkililer tarafından incelenir. Ayakkabı kutusu büyüklüğünde olan bu kutular yaklaşık olarak da 5 kg ağırlığındadır.

  Kara kutular özelliklerine göre 3 çeşide ayrılır. İlki, kokpit ile diğer hava araçları ve mürettebatın kendi arasındaki konuşmaları kaydeder. İkincisi, ses kayıtlarını kaydetmeden sadece uçuş verilerini kaydeder. Üçüncüsü ise hem ses hem de uçuş verilerini kaydeder ve bu günümüzde en çok kullanılan kara kutu çeşididir. Kaydedilen veriler bir kaza olması durumunda yetkililer tarafından incelemeye alınır. Ama sadece kaza durumunda değil uçuş eğitimlerinde öğrenci pilotun uçuş performansını değerlendirmek için de kullanılır.

  Tüm bunların dışında askeri ve sivil kullanım olmak üzere 2 sınıfa ayrılır. Sivil uçakların içinde kaydedilen verileri silmeye yarayan bir tuş asla bulunmaz. Askeri kara kutular ise yüksek önem arz eden görevlerde kullanıldıkları için daha farklıdırlar. Düşman bölge içerisinde pilot vurulursa bilgilerin düşman eline geçmemesi adına tek bir tuşla verileri silme yetkisi vardır.

  Yolcu uçaklarında bulunan kara kutular deniz suyuyla etkileşime girdiği an sinyal yaymaya başlar ve 90 gün boyunca 6000 metre derinliğinden sinyal yollayabilirler. Bu sayede düşen uçağın yeri tespit edilir. ABD Federal Havacılık Dairesi uçakların düşmesi durumunda ekiplerin işini kolaylaştırmak için uçaklarda iki kara kutu bulunma zorunluluğu getirmiştir. Kutulardan biri, uçağın son 25 saatteki konum, yükseklik, hız gibi birçok farklı alanda uçuş bilgilerini içerir. Diğerinde ise kokpitteki son 2 saatlik ses kaydı bulunur. Kara kutular bulunduğunda kaza nedenine dair bilgiler ortaya çıkar. Uçuş bilgileri olan kutudan kazanın nasıl gerçekleştiği, kokpitteki ses kaydı bulunan kutudan ise nasıl olduğu öğrenilir.

  Kara kutular, çarpışmadan en az hasar alarak kurtulacak şekilde tasarlanır ve uçağın kuyruk kısmına yerleştirilir. Birçok özel koruma testlerinden geçirildikten sonra uçaklarda kullanıma hazır hale gelirler.

  Tüm bunlara rağmen kutuların hasar gördüğü ya da bulunmadığı nadir durumlar gerçekleşir. MH370 uçuş sayılı Malezya Havayolları uçağı ile 11 Eylül 2001’de New York’taki ikiz kulelere çarpan uçakların kara kutusu bulunamamıştı.

  Kara kutuların rengi ise sanılanın aksine siyah değil turuncudur. Bu renk seçilirken doğada en az bulunan renkler göz önüne alınmıştır. Mavi de doğada az bulunan bir renk olmasına rağmen uçağın suya düşme ihtimali düşünülerek bu renk seçilmemiştir. Turuncu rengi sayesinde uçak parçalara ayrılsa bile kolaylıkla göze çarpar.

    Günümüzde kara kutularla ilgili yeni alternatifler üzerinde de çalışılıyor. Ses kaydına ek olarak kokpit videoları öneriliyor ama pilot sendikaları mahremiyet ve kaza durumunda ailelerin izlemek zorunda kalması gibi birçok nedenden dolayı buna karşı çıkıyorlar. Uydu üzerinden eş zamanlı bilgi akışı ve depolanması seçeneği ise oldukça pahalı bulunuyor. FAA mevcut olan uçuş kayıtları bakımından yakın gelecekte bir değişikliğe gitmeyi düşünmüyor.

Kaynakça:

https://www.flypgs.com/seyahat-sozlugu/kara-kutu

https://www.bbc.com/turkce/vert-aut-37633018

https://tr.wikipedia.org/wiki/Karakutu

                                                  Zeynep Sude Çetin- Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi